fot. depositphotos

SPRZEDAŻ APTECZNA W 2016 ROKU

Zmiany dotyczące rynku aptecznego w Polsce w 2016 roku były wypadkową wielu zmian dotyczących zarówno nowych przepisów prawnych, na przykład projektu „Leki 75+”, jak i rozwoju sprzedaży wysyłkowej w e-aptekach oraz znaczącego wzrostu sprzedaży leków i produktów dostępnych bez recepty.

Czynniki wpływające na zmiany

Nadal obserwuje się wpływ na rynek apteczny ustawy refundacyjnej z 2012 roku, która umożliwiła prowadzenie renegocjacji cen z dostawcami leków i produktów medycznych. W drugiej połowie roku 2015 odbył się kolejny cykl renegocjacji, co poskutkowało obniżeniem cen detalicznych wielu leków, a co za tym idzie, spadkiem wartości rynku leków refundowanych. Skutkiem działania tej ustawy była zmiana struktury całego rynku, nie tylko jego części objętej refundacją NFZ. Zmienił się udział poszczególnych segmentów w całości sprzedaży – największa część rynku należała do leków i produktów OTC. Wpływ na to zjawisko niewątpliwie miał wzrost zachorowań na infekcje grypopodobne w pierwszym kwartale 2016 roku, co spowodowało duży wzrost sprzedaży dostępnych bez recepty specyfików stosowanych w chorobach przeziębienia i grypie.

Zjawisko dynamicznego rozwoju kanału sprzedaży wysyłkowej leków i produktów leczniczych przez e-apteki było przyczyną wzrostu tego rynku o 100 mln złotych w ciągu roku. Ważnym wydarzeniem ubiegłego roku była zapowiedź nowelizacji ustawy refundacyjnej, prawa farmaceutycznego oraz zapowiedź mających wkrótce nastąpić zmian strukturalnych systemu ochrony zdrowia. Można przypuszczać, że polski rynek farmaceutyczny w najbliższych latach będzie kształtowany właśnie przez te regulacje prawne, a efekty ich działań będzie można obserwować już wkrótce.

Należy się spodziewać, że rynek farmaceutyczny będzie w kolejnych latach kształtowany głównie przez wdrożenie tych regulacji.

Wartość i struktura rynku sprzedaży aptecznej

Pierwszą cechą charakterystyczną był wzrost wartości tego rynku o 3,5 procent w ciągu ostatniego roku.
Całkowita wartość sprzedaży aptecznej obejmującej zarówno rynek aptek otwartych, jak i rynek wysyłkowych e-aptek, liczona w cenach detalicznych, wyniosła 31,2 mld złotych w roku 2016, co w porównaniu z rokiem 2015 oznacza wzrost o ponad miliard złotych. (Tabela 1.)

Tabela 1. Wartość sprzedaży aptecznej ogółem w 2016 roku

31,2 mld zł +3,5% 1,06 mld zł
Wartość sprzedaży aptecznej Zmiana rok do roku (rdr)* Wzrost (zł) – zmiana rok do roku (rdr)

*rdr – zmiana do analogicznego okresu roku poprzedniego

W tym całkowita wartość rynku aptek otwartych (segmenty Rx i SM) liczona w cenach detalicznych, wyniosła w 2016 roku 30,8 mld złotych, co odpowiada wzrostowi o 3,2 procenta, czyli prawie o 959 mln złotych więcej niż w 2015 roku. (Tabela 2.)

Tabela 2. Wartość sprzedaży w aptekach otwartych w 2016 roku

30,8 mld zł +3,2% 959 mln zł
Wartość sprzedaży aptecznej Zmiana rok do roku (rdr)* Wzrost (zł) – zmiana rok do roku (rdr)
*rdr – zmiana do analogicznego okresu roku poprzedniego

Wartość rynku aptek otwartych (segment Rx) wzrosła w ciągu ostatniego roku zaledwie o 1,8 procenta (czyli o 324 mln złotych), co było efektem wzrostu wartości sprzedaży leków nierefundowanych dostępnych z przepisu lekarza o 6,6 procenta oraz minimalnego – o 0,3 procenta – spadku wartości rynku leków refundowanych na receptę. Natomiast wartość rynku sprzedaży wysyłkowych wzrosła aż o niemal 42 procent, czyli o ponad 641 mln złotych.

Struktura tej sprzedaży pod względem wartości pokazana jest na wykresie 1. Największy udział w rynku wynoszący ponad 41 procent miał rynek aptek otwartych (segment SM). Drugie miejsce z udziałem 39 procent zajmował rynek aptek otwartych (segment Rx) leków refundowanych. Trzecia lokata należała do rynku aptek otwartych (segment Rx) leków nierefundowanych, a zaledwie 1,1 procenta rynku sprzedaży stanowił rynek e-aptek. Ten ostatni wprawdzie na razie ma najmniejszy udział wartościowy w całym rynku aptecznym w naszym kraju, ale wykazuje największą dynamikę wzrostu – siedmiokrotnie większą niż najszybciej rozwijający się z pozostałych segmentów.

Wykres 1. Struktura sprzedaży aptecznej w podziale na segmenty (wartościowo, 2016)

Źródło: IMS Health Pharmascope 2016/12, IMS Health ePharmacy Tracker Poland – 2016/12

Segment leków dostępnych na receptę

Rok 2016 przyniósł niski wzrost wartościowy w segmencie leków na receptę. To zjawisko odwrotne niż w poprzednich dwóch latach, kiedy wzrost tego segmentu był porównywalny lub wyższy od wzrostu segmentu leków i produktów bez recepty. W 2016 roku po raz pierwszy od 2013 roku zanotowano spadek wartości rynku leków refundowanych. Złożyło się na to kilka czynników, takich jak: renegocjacje decyzji refundacyjnych, co poskutkowało niższymi cenami leków, wprowadzenie tańszych odpowiedników do określonej grupy limitowej oraz przeniesienie do rynku szpitalnego niektórych leków stymulujących granulopoezę, stosowanych w chorobach onkologicznych. Negatywnych skutków tych zmian nie zniwelowały inne czynniki, które korzystnie wpływały na poziom sprzedaży w minionych latach, m.in. utrzymujący się wzrost rynku leków stosowanych w chorobach zakrzepowych.

Na wzrost wartości rynku Rx największy wpływ miały następujące klasy ATC1 (patrz wykres 2): B – krew i układ krwiotwórczy (+279 mln), N – ośrodkowy układ nerwowy (+37,8 mln), M – układ mięśniowo-szkieletowy (+35,3 mln). Klasy, które zanotowały największy spadek wartości w 2016 roku to: L – leki przeciwnowotworowe i wpływające na układ odpornościowy (-75,1 mln), J – leki do stosowania ogólnego w zakażeniach (-47,8 mln) oraz C – układ sercowo-naczyniowy (-19,8 mln).

Wykres 2. Zmiana wartości sprzedaży w klasie terapeutycznej, 2016, rdr

Źródło: IMS Health Pharmascope – 2016/12

Segment leków i produktów dostępnych bez recepty

Segment leków i produktów bez recepty był w 2016 roku głównym źródłem wzrostu wartości rynku aptecznego. W porównaniu z rokiem 2015 zwiększyła się ona o ponad 635 mln zł, co stanowi ponad 66 procent wzrostu na całym rynku aptecznym. Czynniki kształtujące ten rynek były kontynuacją trendów z roku 2015. W pierwszym kwartale 2016 roku, analogicznie jak w roku 2015, najważniejsza była wysoka wartość sprzedaży preparatów stosowanych w leczeniu infekcji grypopodobnych. Innym czynnikiem generującym wzrost było wprowadzenie nowych brandów, na przykład produktów już wcześniej dostępnych w sprzedaży, ale w segmencie leków na receptę (tzw. switch Rx-OTC – produkty, które zmieniły status dostępności z Rx na OTC).

We wzroście wartości rynku leków i produktów dostępnych bez recepty największy udział miały następujące grupy specyfików (patrz wykres 3.): witaminyminerały (wartościowy wzrost sprzedaży o niemal 13 procent rok do roku), leki i produkty z kategorii – układ moczowo-płciowy (+10,0 procent), preparaty stymulujące odporność (+9,7 procent), produkty z kategorii – higiena osobista (+9,0 procent) oraz leki i produkty z kategorii – nietrzymanie moczu (wzrost o ponad 8 procent).

Wykres 3. Zmiana wartości sprzedaży w kategoriach produktów, 2016, rdr (TOP 15 kategorii pod względem obrotu)

Źródło: IMS Health Pharmascope – 2016/12

Duży wpływ na wartość wzrostu w segmencie SM miały produkty znajdujące się w klasach CHC1: 04 – Witaminy, minerały (+182 mln), 02 – Preparaty przeciwbólowe (+75 mln), 03 – Trawienie, układ pokarmowy (+62 mln). Klasy te przyniosły łącznie ponad +320 mln wzrostu – stanowi to 50% całkowitego wzrostu na rynku aptecznym SM.

Liczba i struktura aptek w Polsce

Na koniec grudnia 2016 roku w Polsce funkcjonowało 14 716 aptek, a ich liczba ogółem w ciągu ostatniego roku wzrosła o 147 procent. Z tego znacząco, bo o 513 procent wzrosła liczba aptek sieciowych. Natomiast bardzo znacznie, bo o 366 procent zmniejszyła się liczba aptek niezależnych. Można zatem powiedzieć, że apteki sieciowe wypierają z rynku apteki niezależne. (Tabela 3.)
Pod koniec ubiegłego roku na terenie kraju działały już 5 882 apteki sieciowe. Trzy największe sieci spośród 402 sieci obecnych w Polsce to: Dbam o Zdrowie, Dr. Max oraz APTEKA cef@rm 36,6. Do 18 wzrosła liczba sieci aptecznych mających 50 i więcej placówek i miały one 26 procent udziału w wartości sprzedaży aptecznej. Do małych sieci (mających od 5 do 14 aptek) należało kolejne 18 procent wartości rynku. Łącznie do sieci aptek należało w 2016 roku 40 procent aptek w naszym kraju i miały one 58-procentowy udział w rynku aptecznym w ujęciu wartościowym. Natomiast apteki niezależne, które w grudniu 2016 roku stanowiły 60 procent całkowitej liczby aptek, odpowiadały za 42 procent wartości sprzedaży na rynku aptecznym.

Tabela 3. Liczba i struktura aptek w grudniu 2016 roku

14 716/5 582 +147 +513 -366
Liczba aptek/ Liczba aptek sieciowych Zmiana całkowitej liczby aptek (rdr) Zmiana liczby aptek sieciowych (rdr) Zmiana liczby aptek niezależnych (rdr)

Profil statystycznej apteki

Średni obrót apteki w grudniu 2016 roku wyniósł 190 tys. złotych, co oznacza wzrost rok do roku o 3,8 procenta. Segment sprzedaży leków Rx refundowanych stanowił niemal 35 procent całkowitego obrotu apteki i wynosił 66 tys. złotych, czyli spadł o 1 procent w porównaniu z rokiem 2015. (Tabela 4.)

Tabela 4. Profil statystycznej apteki w grudniu 2016 roku

190 tys. zł 66,3 tys. zł 2,3%
średni obrót apteki
(grudzień 2016)
średni obrót lekami Rx rf. (grudzień 2016) Substytucja (ilościowo, grudzień 2016)
+3,8% rdr -1,0% rdr bez zmiany

Wykres 4. Apteki w podziale na typ (w grudniu 2016 roku)

Źródło: IMS Health Kompendium Aptek – 2016/12, IMS Health Rynek Aptek – 2016/12, IMS Health Pharmascope – 2016/12

Struktura sprzedaży w statystycznej aptece przedstawiała się jak na wykresie 5. Największy udział (niemal 35 procent) miały w niej leki refundowane. Na drugim miejscu (z udziałem prawie 25-procentowym) znalazły się leki OTC, a trzecią pozycję (prawie 18 procent sprzedaży w ujęciu wartościowym) znalazły się dostępne na receptę leki nierefundowane.

Wydatki polskiego pacjenta

Średni wydatek pacjenta za jedno opakowanie produktu (z segmentów Rx i SM) wyniósł 13,6 złotych i zwiększył o 2 procent rok do roku. Udział wydatków pacjenta w całkowitym koszcie leków na receptę (refundowanych i nierefundowanych) wyniósł 56,7 procent i można powiedzieć, że nie odnotowano tu znaczącego wzrostu tego udziału (który wzrósł w porównaniu do 2015 roku zaledwie o 0,3 punktu procentowego). (Tabela 5.)

Tabela 5. Średnie wydatki pacjenta za opakowanie leku w 2016 roku

9,9 zł 24,1 zł 12,8 zł
Leki Rx refundowane (dopłata) Leki Rx nierefundowane (zapłata) Leki i produkty dostępne bez recepty (zapłata)
-2,4% rdr +4,8% rdr +2,3% rdr

Wykres 5. Struktura sprzedaży statystycznej apteki w podziale na segmenty (w grudniu 2016 roku, wartościowo)

Źródło: IMS Health Raport Apteki – 2016/12

Średnie ceny opakowania leków w podziale na segmenty przedstawia tabela 6. Pacjenci najwięcej płacili za leki dostępne na receptę – zarówno te refundowane, jak i te nieobjęte refundacją. W przybliżeniu dwa razy mniej kosztowało pacjenta opakowanie leku z segmentu SM, a nieco droższe było opakowanie suplementu diety. (Tabela 6.)

Tabela 6. Średnia cena detaliczna w podziale na segmenty w 2016 roku

 

Średnia cena detaliczna
za jedno opakowanie (zł)
Średni wydatek pacjenta za jedno opakowanie (zł)
Leki Rx refundowane 26,7 13,6
Leki Rx nierefundowane 24,1
Leki SM 12,9
Suplementy 16,3
Artykuły medyczne 9,6
Kosmetyki 12,7
Źródło: IMS Health Pharmascope – 2016/12

Wykres 6. Liczba ordynacji lekarskich w podziale na grupy pacjentów w 2016 roku oraz wzrost rdr; leki Rx

Źródło: IMS Health National Prescription Audit – 2016/12

Ordynacje lekarskie

W roku 2016 lekarze wypisali 474,7 miliona recept, a liczba ordynacji nie zmieniła się znacząco w porównaniu z rokiem wcześniejszym. (tabela 7.)

Tabela 7. Ordynacje lekarskie dla leków na receptę w 2016 roku.

474,7 mln -0,03% -150%
Liczba ordynacji lekarskich Zmiana rok do roku (rdr) Wzrost (liczba ordynacji) – zmiana rok do roku (rdr)

Wykres 7. Struktura ordynacji lekarskich w podziale na klasy ATC1 – TOP5 w 2016 roku, leki Rx

Źródło: IMS Health National Prescription Audit – 2016/12

Tabela 8. Rynek sprzedaży wysyłkowych e-aptek

339,9 mln +41,7,0% 99,9 mln
Wartość rynku sprzedaży wysyłkowych Zmiana rok do roku (rdr) Wzrost (zł) – zmiana rok do roku (rdr)

Źródło: IMS Health National Prescription Audit – 2016/12

Wykres 8. TOP10 klas CHC1 w sprzedażach wysyłkowych e-aptek w pierwszych dziewięciu miesiącach 2016 roku – udział wartościowy

Źródło: IMS Health ePharmacy Tracker Poland – 2016/12

Recepty otrzymywały przede wszystkim kobiety (ponad 275 mln ordynacji), ale nie odnotowano tu zmiany w liczbie wystawionych recept rok do roku. W podziale na segmenty uwzględniające płeć i wiek pacjentów, zmalała liczba ordynacji lekarskich wypisanych dla dzieci. Spadek ten wyniósł 4 procent. Wynika on z mniejszej liczby ordynacji leków stosowanych w infekcjach dróg oddechowych.

Strukturę ordynacji przedstawia poniższy wykres. Najwięcej recept wypisali lekarze na choroby układu sercowo-naczyniowego oraz na schorzenia układu pokarmowego i dolegliwości związane z metabolizmem, a w następnej kolejności – z ośrodkowym układem nerwowym.

Rynek sprzedaży wysyłkowych: e-apteki

Rynek sprzedaży wysyłkowych e-aptek jest na razie niewielki, gdyż w ujęciu wartościowym stanowi zaledwie 1,1 procenta całego rynku aptecznego. Jednak bardzo szybko rośnie. W 2016 roku całkowita wartość sprzedaży w tym segmencie wyniosła prawie 340 mln złotych, a to oznacza, że wzrosła w porównaniu z rokiem 2015 o niemal 42 procent.

Wykres przedstawia klasy produktów o największym udziale wartościowym w sprzedaży wysyłkowej e-aptek. Niekwestionowany prymat mają witaminy i minerały (15-procentowy udział), a następnie mleka dla dzieci (niemal 10 procent) oraz kosmetyki dla kobiet (ponad 9 procent).

Opracowano na podstawie raportu QuintilesIMS – Podsumowanie sprzedaży aptecznej w 2016 roku.

SPRZEDAŻ APTECZNA W 2016 ROKU
4 (80%) 1 vote

Podobne wiadomości

Nie ma możliwości dodania komentarza